De Netflix-serie Adolescence heeft de aandacht voor de manosphere en incelculture in Nederland flink vergroot. In dit artikel leggen we je uit wat deze begrippen betekenen. Daarnaast bespraken we met drie jongens in hoeverre zij deze thema’s herkennen binnen hun leefwereld. Wat zijn hun ideeën over de aantrekkingskracht van figuren als Andrew Tate? En weten volwassenen volgens hen eigenlijk wel genoeg over dit onderwerp?
* Let op: dit artikel bevat spoilers. *
Recensenten zijn lovend over de Netflix-serie Adolescence (2025) van regisseur Barantini. Niet alleen vanwege het indrukwekkende one-shot camerawerk, maar ook door de indringende en actuele thematiek. De serie volgt de 13-jarige Jamie Miller, die wordt verdacht van moord op een vrouwelijke klasgenoot. Gaandeweg komen verschillende maatschappelijke kwesties aan het licht, zoals cyberpesten, mentale gezondheid, ouderlijke onmacht, genderverwachtingen en het onderwijssysteem. Een groot onderwerp in de serie is online radicalisering, en specifieker de manosphere en de incelculture.
Manosphere: een online broedplaats voor mannelijke onzekerheid
De manosphere is een verzamelnaam voor online gemeenschappen waar mannen onderwerpen als crypto, snel rijk worden, zelfverbetering en relaties met vrouwen bespreken. Wat mogelijk begint als een zoektocht naar zelfvertrouwen en zingeving, glijdt door algoritmes al snel door naar vrouwonvriendelijkheid, anti-feminisme en radicalisering, zo blijkt uit een rapportage van de NRC. De manosphere is niet per definitie misogyn – de overtuiging die gepaard gaat met vrouwenhaat – maar voedt vaak wel vrouwonvriendelijke ideeën. Feminisme is de vijand.
Het overkoepelende begrip manosphere kent een aantal subgroepen:
- MenRightActivists (MRA’s): mannen die zich richten op de rechten van de man, met vaak een anti-feministisch uitgangspunt.
- Men Going Their Own Way (MGTOW): mannen die vrouwen zien als giftig en ervoor pleiten dat de samenleving hen volledig vermijdt.
- Incelculture (involuntary celibates): mannen die geen seks hebben en daar boos over zijn, en de vrouw als zondebok nemen.
- Pick-up artists (PUA): mannen die strategieën delen over hoe je elke vrouw aan de haak kunt slaan. Oók als die vrouwen zelf daar niet op zitten te wachten.
Een centraal element binnen deze subgroepen is de Red-Pill–filosofie, een term afkomstig uit de film The Matrix. Deze filosofie beweert dat mannen door ‘de rode pil’ te slikken, de ware aard van vrouwen en relaties kunnen doorzien: het ongeluk en gebrek aan liefde van mannen is de schuld van vrouwen. Deze filosofie wordt vaak verspreid via memes en video’s met motiverende boodschappen die inspelen op onzekerheden van jonge mannen.
“Als je de rode pil slikt, krijg je een breder perspectief: vrouwen willen alleen maar een succesvolle man.”
Rienk, ManacademyNL-oprichter (uitzending 3LAB)
In de serie Adolescence schaamt Jamie zich voor – in zijn ogen – zijn gebrek aan mannelijkheid, wat zich bijvoorbeeld uit in middelmatige prestaties op het sportveld. Jamie geeft daarom de voorkeur aan de veiligheid van zijn computer waar hij (zonder weten van zijn ouders) betrokken raakt in de wereld van de manosphere. Hoewel hij in reactie op een vraag van zijn psycholoog (aflevering 3) de incelculture afwijst, herhaalt hij toch bijbehorende overtuigingen. Zoals de 80/20-rule: ook wel het Pareto-principe genoemd, dat stelt dat 80% van de vrouwen zich aangetrokken voelt tot slechts 20% van de mannen. Jamie’s zelfbeeld wordt verder bemoeilijkt door zijn relatie met Katie, het meisje van wie hij wordt beschuldigd haar te hebben vermoord. Katie wijst Jamie af wanneer hij haar mee uitvraagt en ze plaatst een foto op instagram waarin ze suggereert dat hij een incel is.
Bekende manosphere influencers
De bekendste vertegenwoordiger is Andrew Tate, een Britse ex-kickboxer die zichzelf profileert als ‘Top G’. Hij staat bekend om zijn seksistische en vrouwonvriendelijke uitspraken. We citeren er hier een aantal:
- “Vrouwen zijn het eigendom van een man.”
- “Je kan het beste daten met meisjes van 19, want die hebben waarschijnlijk pas één gebroken hart gehad en zijn daardoor nog vers. Van hen kan je nog een goed mens maken.”
- “Een depressie bestaat niet.”
- “Echte mannen huilen niet.”
Meer bekijken over Andrew Tate:
The role of a woman in a relationship (Youtube)
Andrew Tate opens up about crying after being released from jail (Youtube)
Ook Nederland kent aanhangers van dit gedachtengoed. Rienk van ManAcademyNL bijvoorbeeld stelt dat “heel veel vrouwen niet weten wat ze zelf willen”, en waarschuwt mannen op zijn TikTok-account: “Als vrouwen zeggen dat ze veel hebben meegemaakt, dan kan je er zeker van zijn dat jij later hun emotionele vuilnisbak wordt”.
@mancademynl Heeft zij veel meegemaakt? Bereid je dan voor op DRAMA 💔
FvD-politicus Thierry Baudet doet ook regelmatig uitspraken die aansluiten bij de manosphere. Zo pleit hij voor traditionele mannelijkheid en vindt hij dat vrouwen thuis moeten blijven om voor de kinderen te zorgen. Toen Tate werd vastgehouden in Roemenië (omdat hij werd beschuldigd van mensenhandel, seksueel misbruik en het vormen van een criminele bende) diende Baudet zelfs een motie in bij de Tweede Kamer die opriep tot een eerlijke behandeling van Tate in de gevangenis.
Waarom trekt manosphere jongeren aan?
In een recente uitzending haalt Arjen Lubach de Amerikaanse socioloog Warren Farrell aan. Farrell beschrijft hoe jonge mannen in toenemende mate worstelen met hun plek in de wereld. Ook in Nederland zien we dit terug. Volgens het meest recente PISA-onderzoek scoren jongens lager dan meisjes op lezen, wiskunde en natuurwetenschappen. Daarnaast blijkt uit onderzoek van het CBS dat jongens bijna twee keer zo vaak vroegtijdig schoolverlaters zijn dan meisjes. Ook op het gebied van gezondheid is er reden tot zorg: mannen gebruiken meer drugs en drinken meer alcohol dan vrouwen, zo blijkt uit onderzoek van het Trimbos-instituut. Verder komen jongens minder in aanraking met mannelijke rolmodellen: Lubach suggereert dat de opkomst van de manosphere deels voortkomt uit het feit dat de meerderheid van de leraren tegenwoordig vrouw is.
De wereld lijkt kortom minder om mannen te draaien, en dat kan onveilig voelen. Geen wonder dat sommige jonge mannen zich onzeker voelen en hierdoor worden aangetrokken tot #selfimprovement en #motivation van Tate: dit biedt hoop! Uit onderzoek van NOS Stories in 2022 onder 4.000 jongeren bleek dat 25% van de jongeren die de vragenlijst invulden, het gedeeltelijk tot helemaal eens zijn met Tate’s mening. Hoewel je kunt afvragen hoe representatief dit onderzoek is, zijn de uitkomsten en vooral de toelichtingen interessant. In dit artikel leggen jonge mannen uit waarom Tate hen inspireert. Iemand noemt hem zelfs een vaderfiguur.
Drie jongens over Adolescence en de manosphere
Om beter te begrijpen hoe thema’s als mannelijkheid, social media en de manosphere onder Nederlandse jongeren leven, interviewden we drie middelbare scholieren die aangaven dat ze de serie Adolescence hadden gezien. Hun namen zijn geanonimiseerd.
Sam, 16 jaar, vmbo tl 4: “65% is bullshit, 35% is misschien waar”
“Wat mij het meest is bijgebleven uit Adolescence, is de laatste scène. Jamie’s vader zit op het bed met zijn vrouw en is heel verdrietig. Je ziet dat hij echt zijn best heeft gedaan om een goede vader te zijn en zijn zoon te beschermen, maar dat het hem gewoon niet is gelukt. Ik vond dat wel erg voor ze.
Voordat ik de serie had gekeken, had ik eigenlijk nooit gehoord van de manosphere of incelculture. Ook de 80/20-regel die in de serie voorkwam vind ik echt raar. Wel ken ik Andrew Tate. Sommige dingen die hij zegt, spreken me wel aan. Zijn ideeën over mannelijkheid bijvoorbeeld: dat je als man niet moet huilen, dat je de sterkste moet zijn in huis, moet zorgen voor je gezin, geld moet verdienen en dat je je gezin moet beschermen. In de serie gaat het ook over pesten, en ik denk dan: je moet gewoon een man zijn. Dus als iemand je probeert te pesten, dan moet je diegene gewoon meteen slaan. Ook al verlies je, dan weet die ander tenminste dat je zoiets niet aan kunt doen. Als je niks doet, gaan mensen er honderd procent mee door.
Wat ik ook interessant vind, is dat Andrew Tate het heeft over ‘de matrix’. Je wordt geboren, gaat naar school, studeert, werkt vervolgens van 9 tot 5, je eet, je slaapt…. en dit gaat je hele leven zo door. Dit leven is volgens Tate een soort systeem van de overheid om mensen te brainwashen. En eerlijk: daar zit wel wat in. Het voelt soms alsof je geen andere keuze hebt, tenzij je voor jezelf begint. Daar ben ik het wel mee eens.
Maar het meeste wat Andrew Tate zegt is onzin. Ik zou zeggen: 65% is bullshit en 35% is misschien waar. Vooral over vrouwen generaliseert hij enorm. In mijn omgeving merk ik eigenlijk weinig van zijn invloed.”
Sven, 16 jaar, 4 vwo: “In mijn klas ontstond zelfs een soort tweedeling”
“Ik vond dat de serie Adolescence een goede inkijk gaf in hoe jongeren van nu met elkaar omgaan en communiceren. Het is wat aangedikt, maar ik herken er wel veel in terug op school. Bijvoorbeeld cyberpesten: leerlingen worden online gepest of worden onder druk gezet om bepaalde dingen te doen. Tegelijkertijd merk ik dat dit ook wel minder is geworden sinds het telefoonverbod op school. In de pauzes kunnen mensen geen foto’s meer sturen of delen. Dat heeft wel geholpen, denk ik. Toch had ik niet verwacht dat social media zó veel invloed zou hebben op jongeren. Mensen laten zich er enorm door meesleuren, met soms erge gevolgen.
Voor ik de serie zag, had ik nog nooit van het woord ‘incel’ of de 80/20-regel gehoord. Dat was voor mij nieuw. Andrew Tate kende ik wel, maar ik zie hem nu nauwelijks meer. Een tijdje geleden was hij wel echt een ding. In mijn klas ontstond er zelfs een soort tweedeling: meiden die echt een hekel aan hem hadden, en jongens die hem juist geweldig vonden omdat hij zei dat mannen boven vrouwen staan. Ik vond dat best heftig. Het verdeelt mensen: je krijgt twee kampen die elkaar niet meer kunnen vinden. Onze mentor heeft toen een gesprek georganiseerd met de meiden erbij. Dat hielp wel omdat je dan allebei de kanten hoort. Je leert dan beter hoe de ander erin staat en dat brengt ook wat nuance.
Ik denk dat sommige jongens zich aangetrokken voelen tot figuren als Andrew Tate, omdat hij hen het gevoel geeft dat ze krachtig en mannelijk moeten zijn. Dat sommige jongens hem waarderen omdat hij hen in een machtspositie plaatst: “Ik ben een man, ik mag dit allemaal, jij (als vrouw) mag en kan dat niet”. Voor jongens die onzeker zijn kan zo’n boodschap bijdragen aan een positief zelfbeeld.
Voor mij is mannelijkheid vooral zelfvertrouwen hebben, een positief zelfbeeld, en goed zijn in sport. Dat is ook het enige wat ik soms begrijp uit wat Andrew Tate zegt. In het begin vond ik hem wel grappig, maar eigenlijk gaat het te ver. Ik zie hem vooral als iemand die roept om aandacht en daar geld en bekendheid mee probeert te krijgen. Een beetje zoals Thierry Baudet van de FVD of Joël Beukers, een fitness influencer uit Nederland.”
Noah, 16 jaar, 5 vwo: “Zo’n gespierde gast die in de natuur leeft en rauw vlees eet”
“In de serie ging het er veel extremer aan toe dan bij mij op school. Sommige dingen herkende ik wel, maar dan in een milde vorm. Die communicatie met emoji’s vond ik bijvoorbeeld echt futuristisch, dat had ik zelf nog nooit gezien. Ook dat rebelse gedrag op school zie je bij ons wel eens, maar zeker niet zo extreem. En die enorme kloof tussen ouders en kinderen, die vond ik in eerste instantie wel meevallen. Maar toen ik er met mijn ouders over praatte, zeiden zij dat ze dit wel herkennen en die kloof merken. Zij snappen bijvoorbeeld totaal niet hoe Instagram werkt en hoe wij, jongeren, met elkaar communiceren.
Ik denk dat het belangrijk is dat je in elk geval weet dat dit soort dingen bestaan. Mijn moeder had er bijvoorbeeld nog nooit van gehoord. In het nieuws worden die figuren vaak negatief neergezet, maar dat maakt voor jongeren niet zoveel uit. Forum voor Democratie had een soortgelijk effect: ook zo’n fenomeen dat ineens aansloeg bij jonge mensen.
Ik vind het goed dat deze serie op scholen wordt besproken. Het zet je aan het denken. Je gaat nadenken over hoe je zelf met dingen omgaat en hoe je met anderen praat, bijvoorbeeld over mannelijkheid. Als ik daar aan denk, zie ik zo’n gespierde gast voor me, die in de natuur leeft en rauw rood vlees eet. Iemand die superzelfverzekerd is. En ja, dat beeld schetst Andrew Tate ook. Al denk ik dat hij inmiddels ook wel verleden tijd is. De algoritmes werken ook mee: hoe meer aandacht je aan zulke filmpjes geeft, hoe groter het wordt. Zo wordt het steeds zichtbaarder.
In mijn voetbalteam zit trouwens een jongen die zich best wel lijkt te herkennen in dat plaatje van Andrew Tate. Voor mijn gevoel wil hij er vooral graag bij horen, en probeert hij in dat beeld te passen.
Hoewel Andrew Tate nu een beetje verleden tijd is, blijven dit soort ideeën bestaan. Ik hoorde bijvoorbeeld laatst over een cursus, iets als The Real World en Super Masters University. Dat is gewoon één grote verkoopshow. Mensen doen alsof ze een fantastisch leven hebben en proberen dat dan aan anderen te verkopen. Een leven waarin de man geld verdient en de vrouw thuisblijft. Blijkbaar spreekt veel mannen dat aan. Vooral mensen die onzeker zijn, die weinig vrienden hebben, en veel tijd online doorbrengen. Die zien dat ‘succesverhaal’ en denken: misschien kan ik ook zo zijn. Ze worden erdoor aangetrokken omdat ze zelf zoekende zijn. Zelf zou ik nooit zo’n cursus kopen, maar ik vind het wel grappig. Eigenlijk omdat het helemaal nergens op slaat.”
____
Jongeren volgen hem dus niet blind, die Andrew Tate. Maar Adolescence laat zien hoe schadelijke ideeën tóch snel binnen kunnen sijpelen. Daarom: blijf met jongeren praten, en niet pas als het misgaat. Want alleen door het gesprek open te houden, kunnen we die invloed doorbreken.
Meer weten?
‘Ik BEPAAL wat mijn vriendin MAG’ | De waarheid over Andrew Tates invloed door NOS Stories