Het nemen van een tussenjaar na de middelbare school is al lange tijd een populaire keuze onder jongeren. De laatste jaren lijkt de groep die hiervoor kiest sterker te groeien tot een op de vijf vwo’ers en een op de zes havisten. Waar komt deze trend vandaan? Wat zijn de drijfveren, voordelen en mogelijke valkuilen van zo’n tussenjaar? En heeft het nemen van een tussenjaar invloed op de verdere studiecarrière?
In dit artikel nemen we je mee in de wereld van het tussenjaar en kijken we naar cijfers, de motieven en de impact op de toekomst van jongeren. En we spraken Roos (19) die vorig jaar een tussenjaar nam.
Tussenjaar – wat is het?
Een tussenjaar is een pauze tussen twee fases in je leven, meestal tussen middelbare school en een vervolgstudie. Het is een jaar waarin je even niet in de schoolbanken zit, maar de wereld ontdekt, jezelf beter leert kennen of gewoon iets totaal anders doet. Zie het als een soort pitstop om op te laden en je route opnieuw te bepalen. Hoe een tussenjaar wordt ingevuld, verschilt per jongere. Sommigen kiezen voor reizen, anderen voor werken. Anderen doen vrijwilligerswerk, of starten een eigen onderneming, zoals deze Instagram-reel laat zien:
Dit bericht op Instagram bekijken
Er is kortom van alles mogelijk. We vinden weinig recente cijfers over de invulling die jongeren geven aan hun tussenjaar. Interessant is wel een onderzoek van Nuffic uit 2018, waarin zij keken hoe jongeren die een tussenjaar namen daarná doorstroomden naar hoger onderwijs (hbo of wo). Uit hun onderzoek blijkt dat de keuze voor invulling van het tussenjaar verschilt tussen hbo- en wo-studenten. De wo-studenten vulden hun tussenjaar vaker in met reizen, terwijl hbo-studenten er vaker voor kozen om te gaan werken.
Hoeveel jongeren kiezen een tussenjaar?
Uit cijfers van DUO (2024) blijkt dat in 2023 bijna 20% van de geslaagde vwo’ers een tussenjaar nam. Een jaar eerder was dat nog 14,5 procent. Bij havo-afgestudeerden nam dat percentage ook toe, van 16,5 procent in 2023 tegen 14,7 procent in 2022. Een op de vijf vwo’ers en een op de zes havisten kortom.
(Leerlingen die klaar zijn met het vmbo kiezen hier minder vaak voor, omdat zij eerst een startkwalificatie moeten halen (zie hier). Diverse roc’s springen wel in op die behoefte door een oriëntatieprogramma aan te bieden op het mbo (zie bv hier en hier).)
Hoewel behoorlijk veel jongeren kiezen voor een tussenjaar, is er opvallend weinig recent onderzoek gedaan naar de invloed van een tussenjaar op bijvoorbeeld studiesucces of de mentale gezondheid.
Welke groep neemt vooral een tussenjaar?
Niet alle jongeren nemen even vaak een tussenjaar, en ook de manier waarop een tussenjaar wordt ingevuld verschilt sterk tussen groepen. Het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap constateerde in een In- en doorstroommonitor (2009-2018) dat jongeren met een niet-westerse migratieachtergrond relatief minder vaak een tussenjaar nemen. Jongeren uit zowel de laagste als de hoogste inkomensgroep doen dat juist vaker. In het rapport wordt gesuggereerd dat dit deels komt door verschillen in mogelijkheden: jongeren uit de hoogste inkomensgroep kunnen zich vaak een tussenjaar veroorloven, terwijl jongeren uit lagere inkomensgroepen soms juist gedwongen worden een pauze te nemen – bijvoorbeeld om eerst te werken en te sparen.
Ook internationaal onderzoek bevestigt dat sociaal-economische achtergrond een rol speelt. Zo blijkt uit een Amerikaanse studie van DePena Hoe (2014) dat vooral jongeren met hoogopgeleide ouders en een hoger gezinsinkomen hun tussenjaar gebruiken om te reizen. Deze groep profiteert daarbij ook vaker van de positieve effecten op hun studiemotivatie en -resultaten na terugkeer.
Maar ook hier zien we de verschillen in invulling. Genoeg jongeren kiezen ervoor om in hun tussenjaar te werken, bijvoorbeeld om te sparen voor hun studie of om later in dat jaar alsnog te kunnen reizen. Een tussenjaar hoeft dus niet per se veel geld te kosten. Door slim te plannen, zoals eerst een tijdje werken en vervolgens met een budget op reis, kunnen jongeren zonder financiële ondersteuning vanuit huis ook waardevolle ervaringen opdoen.
Waarom kiezen jongeren voor een tussenjaar?
Online kom je allerlei motieven tegen om een tussenjaar te nemen:
- Extra tijd: om een studiekeuze weloverwogen te kunnen maken.
- Tijd voor persoonlijke ontwikkeling: om jezelf beter te leren kennen, om nieuwe vaardigheden te ontwikkelen (zoals leren ondernemen of een nieuwe taal) en je zelfvertrouwen vergroten.
- Time out: even een adempauze na een intensief eindexamenjaar en herstellen van alle stress. Volgens cijfers uit een onderzoek van het Nederlands Jeugdinstituut (2024) ervaart bijna 1 op 3 jongeren tussen de 12 en 16 jaar prestatiedruk. De druk ontstaat door hoge verwachten van school, ouders en henzelf, in combinatie met het grote studieaanbod en angst om fouten te maken.
- Inspiratie van anderen: ook sociale media dragen bij aan de aantrekkingskracht van het tussenjaar. Op platforms als TikTok en Instagram vind je geromantiseerde versies van tussenjaren: backpacken door Azië of met een verbouwd busje ‘Vanlife’-avonturen aangaan lijken de norm (check ook ons artikel over Vanlife dat hier dieper op in gaat). Bekijk voor een sfeerproefje deze Instagram-reel met het onderschrift ‘Your sign to go to Costa Rica’.
Dit bericht op Instagram bekijken
Of lees deze blog van Breekjaar, een organisatie die tussenjaarprogramma’s aanbiedt.
De psycholoog Thijs Launspach bespeurt een groeiende beweging onder Gen Z om jaarlijks even ‘uit te checken’. In deze column van Thijs Launspach op LinkedIn omschrijft hij dit als een nieuwe traditie waarin jongeren elk jaar een paar weken ontsnappen aan de dagelijkse drukte van hun werk om te ontspannen, te reizen of vrijwilligerswerk te doen. Zo ontstaan eigenlijk ‘mini-tussenjaren’: even afstand nemen om daarna met meer richting en energie weer verder te gaan met je leven.
Waarom willen jongeren in die leeftijdsfase nou graag een tussenjaar?
Jongeren die een tussenjaar kiezen zijn vaak tussen de 17 en 20 jaar. De keuze voor een tussenjaar hangt sterk samen met de ontwikkelingsfase waarin deze jongeren zich bevinden. Verschillende psychologische en sociale factoren zijn van invloed:
- Identiteitsvorming
Jongeren tussen de 17 en 20 jaar willen ontdekken wie ze zijn en wat bij hen past. Een tussenjaar biedt ruimte om daarin te experimenteren, na te denken en richting te vinden.
- Keuzestress
De druk om direct de juiste studie te kiezen is vaak hoog. Een tussenjaar geeft rust en voorkomt overhaaste keuzes waar ze later spijt van krijgen.
- Zelfstandigheid en loskomen van huis
Na de middelbare school willen jongeren loskomen van hun vertrouwde omgeving en hun ouders. Een jaar werken, reizen of iets nieuws proberen help om zelfstandiger te worden (lees hieronder ook wat Roos erover zegt).
- Invloed van de hersenontwikkeling
De hersenen van jongeren zijn in deze fase nog in volle ontwikkeling, vooral executieve functies die belangrijk zijn bij bijvoorbeeld plannen en langetermijndenken. Extra tijd kan helpen om bewuster en zekerder keuzes te maken.
Kortom: een tussenjaar past bij de zoektocht en behoefte aan ruimte die veel jongeren in deze leeftijdsfase ervaren.
Wat weten we over de effecten van een tussenjaar?
We hebben de motieven voor het nemen van een tussenjaar besproken, maar wat kunnen we zeggen over de effecten en kansen? Hoewel het zoeken is naar recent Nederlands onderzoek, wijzen de beschikbare cijfers op een aantal positieve uitkomsten. Bijvoorbeeld stopten, volgens een onderzoek van ResearchNed (2016), jongeren die voorafgaand aan hun studie een tussenjaar namen, minder vaak in hun eerste studiejaar (24%) dan studenten die direct begonnen (27%). Daarbij toont onderzoek van Nuffic (2018) aan dat jongeren die een tussenjaar nemen, daarna vaak (71%) zekerder zijn van hun studiekeuze en zich persoonlijk gegroeid voelen.
Naast meer richting, ervaren veel jongeren dat een tussenjaar rust geeft. Volgens het Tussenjaar Kenniscentrum (2024) starten jongeren daarna met meer energie en motivatie aan een vervolgopleiding. Daarbij draagt een tussenjaar volgens hen bij aan de persoonlijke ontwikkeling, omdat jongeren zelfstandiger worden, nieuwe perspectieven opdoen en beter leren omgaan met vrijheid en verantwoordelijkheid.
Toch moeten we voorzichtig zijn met harde conclusies. Er is nog weinig actueel en grootschalig onderzoek beschikbaar, en de manier waarop jongeren hun tussenjaar invullen verschilt zo sterk dat het sowieso lastig is om algemene uitspraken te doen over de impact van een tussenjaar op studie-uitval of zelfredzaamheid.
Zitten er keerzijdes aan een tussenjaar?
Een tussenjaar klinkt voor veel net-geslaagden misschien als een droom: geen huiswerk of toetsen en volop vrijheid om te doen waar ze zin in hebben. Maar hoewel een tussenjaar jongeren veel kan opleveren, is het niet altijd een garantie voor succes. Er zijn zeker ook mogelijke keerzijdes, vooral als jongeren een jaar niet met een duidelijk plan invullen.
- Van vrijheid naar verveling
Een tussenjaar zonder duidelijk plan kan al snel omslaan in een jaar van uitstelgedrag en gebrek aan motivatie. De aanvankelijke rust verandert zonder structuur en concrete doelen al gauw in verveling en het gevoel dat je je tijd verspilt.
- Eenzaamheid en sociaal isolement
Als je vrienden al volop bezig zijn met hun studie, waar ze nieuwe sociale kringen creëren en het studentenleven in een nieuwe stad ontdekken, kan een jongere buiten de groep vallen. Zeker als iemands tussenjaar niet gevuld is met sociale activiteiten, kan het een eenzame en onzekere periode worden. En al gaat een jongere een reis maken; FOMO en eenzaamheid liggen nog steeds op de loer.
- Moeite om weer in het ritme te komen
Het plan was misschien om even een pauze te nemen, maar voordat je het weet ben je gewend aan een leven zonder verplichtingen. Sommige jongeren hebben na een tussenjaar moeite om weer in de flow te komen en stellen hun studie steeds verder uit.
- Geldzorgen in plaats van zorgeloos genieten
Een tussenjaar hoeft geen fortuin te kosten, maar zonder een goede planning kan het wel een financiële valkuil worden. Misschien heeft een jongen grootse reisplannen, maar valt het sparen tegen. Of een meisje besluit een dure cursus te volgen zonder een plan hoe dat te bekostigen. Een tussenjaar zonder financieel plan kan aan het eind van de rit meer stress dan opluchting opleveren.
Conclusie: Een tussenjaar? Ja, maar met een plan!
Het is opvallend: steeds meer jongeren kiezen voor een tussenjaar, maar toch is er verrassend weinig bekend over de effecten ervan. In een tijd waarin we alles willen meten en begrijpen – zeker als het gaat om jongerengedrag en -ontwikkeling – is dat een gemis. Daarbij komt dat een tussenjaar voor veel jongeren een belangrijke periode is waarin zij reflecteren, groeien en hun pad proberen te vinden.
Wat we wél weten, is dat een tussenjaar een fantastische ervaring kan zijn – mits goed doordacht. Zonder structuur of doelen kan het leiden tot verveling, eenzaamheid of moeite om weer in het ritme te komen. Maar een goed gepland en ingevuld tussenjaar kan ook enorm bijdragen aan persoonlijke groei, betere studiekeuzes en nieuwe ervaringen. Het nemen van een tussenjaar is daarom geen garantie voor succes, maar een keuze die zorgvuldig overwogen moet worden om het maximale eruit te halen.
Meer lezen?
Ben je geïnteresseerd in het onderwerp en zou je er graag wat meer over willen lezen? Bekijk dan het artikel van Marinka Kuijpers en de website van Tussenjaar Kenniscentrum voor meer informatie.
______________________
Roos (19): “Ik ben heel blij dat ik de keuze heb gemaakt om een tussenjaar te nemen”
Roos heeft vorig jaar na haar eindexamen een tussenjaar genomen. Ze maakte enkele langere trips, maar zat ook een aantal maanden thuis. Wat is haar blik op dit jaar? En zou ze het andere jongeren aanraden?
Waarom wilde je graag een tussenjaar nemen?
‘Ik wist eigenlijk niet wat ik wilde studeren. En ik vond het eigenlijk wel lekker: even een jaartje dat je niets moet en alles even zelf kan bepalen. Want met school en studie heb je best wel veel verplichtingen. Ik vond het ook heel leuk om te gaan reizen en allemaal nieuwe en spannend dingen te doen, dus daar had ik meer zin in.’
Hoe heb je je tussenjaar ingevuld?
‘Ik heb een maand in Malta gewoond en daar een taalcursus gevolgd. Daarna heb ik in het voorjaar vier maanden skiles gegeven in Frankrijk. De laatste twee maanden ben ik gaan rondreizen in Azië.’
Zijn er momenten geweest waarop je twijfelde of een tussenjaar wel de goede keuze is geweest?
‘Nee, ik vond het heel relaxed. Maar je moet een tussenjaar wel echt goed inplannen, want als je dat niet doet dan wordt het echt saai en ongezellig. De rest gaat allemaal wel door en als je dan niets te doen hebt dan voel je je misschien wel eenzaam of zo. De eerste twee á drie weken niets doen zijn wel chill, want dat voelt gewoon als vakantie, maar de weken daarna worden op een gegeven moment wel echt saai als je niet echt iets te doen hebt.’
Heb je moeite gehad om na je tussenjaar weer in het studieritme te komen?
‘Ja, dat wel. Ik ben niet zo’n studiebol. Ik vond het ook heerlijk toen ik klaar was met m’n examens. Ik ben ook gestopt met m’n studie dit jaar. Ik probeerde het wel echt, maar toen ik eenmaal merkte dat het niet mijn ding was gooide ik vrij snel de handdoek in de ring.’
Heb je het idee dat het stoppen met je studie iets te maken heeft met je tussenjaar?
‘Mmm, dat durf ik niet te zeggen. Ik merkte wel verschil in het ritme. Op de middelbare school zit je de hele tijd in zo’n ritme met vijf dagen in de week school en toetsen en huiswerk en alles. Tijdens een tussenjaar werd ik wel een beetje lui en was het lastig om in september in het ritme van m’n hbo-opleiding te komen. Maar bij mij was die stap toch wat groter om mezelf te motiveren.’
Heeft je tussenjaar bijgedragen aan je persoonlijke ontwikkeling?
‘Ja, ik denk het wel! Je leert echt heel erg op jezelf wonen, voor jezelf koken, jezelf verzorgen. Je moeder is niet in de buurt om je even wakker te maken als je je verslaapt bijvoorbeeld. Je moet je ook heel erg sociaal openstellen als je gaat reizen of in een ander land gaat wonen. Zo word je heel zelfstandig. Op reis leer je met geld omgaan, en van plek naar plek gaan. Dat zijn dingen die je ouders normaal doen.’
Zou je een tussenjaar aanraden aan jongeren?
‘Ja, absoluut! Je leert zó veel dingen. Je leert nieuwe mensen kennen en nieuwe plekken van de wereld. Maar je moet jezelf wel goed bezighouden. Ik zeg niet dat je iedere week volgepland moet hebben, maar maandenlang maar twee dagen in de week werken maakte dat ik me soms wel echt verveelde en eenzaam voelde. En veel dingen kosten natuurlijk ook veel geld, dus wat meer werken dan dat ik deed is sowieso een goed idee.’
In hoeverre is een tussenjaar voor iedereen toegankelijk?
‘Ik denk eerlijk gezegd dat het wel een luxe is. Natuurlijk kun je ook wel goed sparen, maar je moet gedisciplineerd zijn om op zo’n jonge leeftijd al zo veel gespaard te hebben. Ik heb geluk dat ik hulp van m’n ouders kreeg, dus ik denk dat het zeker niet voor iedereen even toegankelijk is. Maar het zou wel kunnen natuurlijk en je kan je tussenjaar ook op een manier opvullen die niet zo duur is.’