En waarom jongeren steeds minder willen code-switchen.
We doen het allemaal. Zonder erbij stil te staan, passen we ons aan de situatie waarin we ons bevinden aan. We praten anders tegen collega’s dan tegen vrienden, gedragen ons anders in de klas dan thuis, en kiezen soms zelfs andere woorden, humor of kleding, afhankelijk van met wie we communiceren. Deze schakelingen noemen we code-switching.
Voor veel jongeren is dit geen bewuste strategie, maar een dagelijks gegeven. Zeker voor jongeren die opgroeien in meerdere culturele contexten is schakelen tussen werelden bijna vanzelfsprekend. Maar wat betekent code-switching eigenlijk? En wat doet het met jongeren die nog volop bezig zijn met het vormen van hun identiteit?
Wat is code-switching?
Code-switching betekent letterlijk: het wisselen van ‘codes’. De term is overgenomen uit het Engels, waar code verwijst naar een taal of sociaal systeem, en switching naar het wisselen daartussen. Opvallend genoeg komt de term niet uit de sociologie, maar uit de sociolinguïstiek, als aanduiding voor het wisselen tussen talen zoals Nederlands en Engels. Pas in de jaren 90 werd code-switching breder bekend, mede door de groeiende aandacht voor multiculturalisme, identiteit en migratie. Later kreeg het begrip ook betekenis in discussies over werkcultuur, racisme en sociale media.
Inmiddels wordt het ingezet voor het schakelen tussen gedrag, houding en sociale normen. Je laat jezelf anders zien, afhankelijk van de context.
Denk aan:
- taalgebruik bij vrienden versus op school in de klas;
- app-taal online vs. formele taal tijdens een gesprek;
- kleding of houding op school of werk vs. thuis.
Soms gaat het om kleine aanpassingen, soms om grote. Dan voelt het niet alleen alsof je anders praat, maar alsof je ook een ander deel van jezelf moet laten zien, of juist verbergen.
“Het voelt soms alsof ik meerdere versies van mezelf heb, en steeds moet kiezen welke ik ga laten zien.” – Jongere, 18 jaar
Deze korte video laat zien hoe dit op de werkplek kan verschillen tijdens het begroeten van collega’s:
Code-switching is niet nieuw, maar de naam wel. Jongere generaties gebruiken de term vaker, omdat ervaringen tegenwoordig sneller benoemd en gedeeld worden. Dit komt door terminologisering: er is een groeiende behoefte om ervaringen te benoemen en te analyseren. Zodra een fenomeen een woord krijgt, wordt het herkenbaar, bespreekbaar en onderzoekbaar. Denk aan termen als woke, guilt-tripping, fomo of boomer . Ook code-switching hoort inmiddels bij dat taalgebruik, vooral omdat het vaak in onlinegesprekken en media terugkomt.
Daarnaast circuleren begrippen tegenwoordig razendsnel online. Sociale media, podcasts, blogs en video’s verspreiden nieuwe woorden in een hoog tempo. Code-switching is sinds de jaren 2010–2020 steeds vaker zichtbaar geworden in deze kanalen, waardoor het begrip sneller mainstream werd dan bij oudere generaties. Veel oudere mensen passen zich net zo goed aan, maar noemen het eerder ‘anders praten’, ‘je aanpassen’ of ‘een andere taal/dialect spreken’, zonder het label code-switching te gebruiken.
Ook speelt mee dat jongeren vaker opgroeien in meertalige en multiculturele contexten, waar schakelen tussen talen en culturele codes vanzelfsprekend is. Daardoor herkennen zij het fenomeen eerder en hebben zij er vaker een woord voor.
Tot slot past het ook bij de tijdgeest van authenticiteit en individualisering. Waar eerdere generaties zich vaak leerden aanpassen om erbij te horen, groeit de huidige generatie op met een sterke nadruk op ‘jezelf zijn’. Jongeren worden aangemoedigd om hun eigen stem te vinden, trouw te blijven aan wie ze zijn en hun verhaal zichtbaar te maken. Tegelijkertijd leven ze in een wereld waarin alles constant zichtbaar is. Op social media wordt voortdurend gevraagd om je ‘echte zelf’ te laten zien, terwijl onderwijs- en werksituaties vaak juist vragen om aanpassing en het weglaten van bepaalde kanten van jezelf.
Die tegenstelling kan schuren. Het is dan ook niet verwonderlijk dat steeds meer jongeren zich afvragen: waarom moet ik veranderen om hier te passen? Die vraag gaat minder over onwil om te leren schakelen, en meer over de behoefte om niet steeds iets van jezelf achter te laten.
Code-switching binnen en tussen culturen
Code-switching wordt vaak besproken in relatie tot taal en afkomst, maar cultuur is breder dan dat. Jongeren bewegen zich tussen verschillende culturen, zoals:
- thuiscultuur (familie, waarden, verwachtingen),
- schoolcultuur (regels, prestatiedruk, ‘correct’ gedrag),
- vriendencultuur (humor, taal, groepsnormen),
- werk- of stagecultuur (professionaliteit, communicatie, verantwoordelijkheid),
- onlinecultuur (social media, memes, trends).
Voor jongeren met een biculturele of multiculturele achtergrond kunnen deze verschillen extra groot zijn. Wat thuis normaal of gewenst is, kan op school of werk als ongepast worden gezien of andersom. Jongeren leren daardoor al vroeg: Hier gedraag ik me zo, daar juist anders.
Maar ook jongeren zonder multiculturele achtergrond schakelen tussen culturen. Denk aan jongeren die als eerste generatie in hun familie studeren, of jongeren die thuis een andere leefwereld hebben dan op school of stage. Ook dat vraagt om voortdurend schakelen.
Zie hier hoe TikTokker Illias Vietto moeiteloos switcht in taal en daarbij schrijft: ‘Marokkanen hebben voor iedereen een ander accent’’:
@iliasvietto17 Marokkanen hebben voor iedereen een ander accent 😂 #fyp #foryou #marokkanen ♬ origineel geluid – Iliasvietto17
Code-switching in onderwijs en op de arbeidsmarkt
In het onderwijs en op de arbeidsmarkt bestaan vaak duidelijke, maar ongeschreven regels over wat ‘professioneel’ is. Van jongeren wordt verwacht dat zij zich hieraan aanpassen.
Dat kan gaan over:
- taalgebruik
- lichaamshouding
- oogcontact
- kleding
- hoe je je mening uit
Voor sommige jongeren voelt dit logisch en haalbaar. Voor andere voelt het alsof ze een deel van zichzelf moeten achterlaten om serieus genomen te worden. Dit schuurt extra in een levensfase waarin jongeren bezig zijn met vragen als: Wie ben ik? Waar hoor ik bij? En wie mag ik zijn? Dit kan zorgen voor onzekerheid en spanning, waardoor jongeren zich minder vrij voelen om zichzelf te laten zien of hun mening te uiten in onderwijs- en werksituaties.
“Ik droeg altijd joggingbroeken op mijn stage. Daar maakte iemand een passief-agressieve opmerking over, waardoor ik me onzeker voelde. Sindsdien laat ik mijn joggingbroeken in de kast.” – Jongen, 21 jaar
Dit schakelen vraagt veel sociale gevoeligheid. Tegelijkertijd kan het ook vermoeiend zijn. Steeds opnieuw afwegen: Pas ik hier? Doe ik het goed? Mag ik mezelf zijn?
Waar eerdere generaties zich misschien sneller aanpassen om erbij te horen, zie je bij jongeren van nu vaker weerstand. Niet altijd omdat ze niet willen leren schakelen, maar omdat ze zich afvragen waarom dat van hen verwacht wordt. Dit zie je bijvoorbeeld terug in veranderende normen rondom kleding: waar eerdere generaties vrijwel altijd in uniform naar hun werk gingen, zijn kledingvoorschriften tegenwoordig veel minder strikt.
De impact van code-switching
Code-switching heeft impact op zowel het individu als de groep. Voor het individu kan het kansen vergroten (opleiding, werk, acceptatie binnen sociale groepen). Maar het kan ook leiden tot stress, onzekerheid of het gevoel jezelf kwijt te raken. Sommige jongeren ervaren een innerlijk conflict tussen aanpassen en authentiek blijven.
Voor de groep en samenleving kan code-switching bijdragen aan verbinding en sociale cohesie. Maar als vooral een bepaalde groep jongeren zich meer moet aanpassen, ontstaat hier ook ongelijkheid. Hierdoor voelen ze zich beperkt en minder vrij om oprecht te zijn in sociale situaties.
In dit filmpje legt Giani uit dat hij het soms ook ervaart als een kracht:
@nav_zwart Codeswitchen: voor sommigen een skill, voor anderen een noodzaak. 🎭🔄 Giani vertelt je er meer over! 💬👀 #codeswitching #Taal #Identiteit #Cultuur #Meertaligheid #Straattaal #Communicatie #Diversiteit #OmroepZwart@omroepzwart ♬ origineel geluid – Naar Aanleiding Van
In de praktijk zie je steeds vaker dat jongeren bewust minder code-switchen. Een goed voorbeeld hiervan is translanguaging (ook wel gezien als de originele betekenis van code-switching): verschillende talen door elkaar gebruiken, of voor een stijl die dichter bij jezelf ligt. Dit is vooral te zien bij jongeren die in hun taalgebruik Engels en Nederlands door elkaar gebruiken. Dit kan komen doordat jongeren op digitale platforms veel Engelse woorden tegenkomen, die ze later ook in hun dagelijkse taalgebruik overnemen. Ook in kleding en houding kiezen jongeren vaker voor: ik ben wie ik ben, ongeacht de context.
Tot slot
Code-switching is geen probleem dat opgelost moet worden, maar een realiteit waar meer begrip voor mag komen. Voor professionals in het onderwijs en jongerenwerk ligt hier een belangrijke vraag: Welke ruimte bieden wij jongeren om zichzelf te zijn, zonder dat zij eerst moeten veranderen om erbij te horen?
Tegelijkertijd is code-switching ook een belangrijke vaardigheid. Het stelt jongeren in staat om zich te bewegen tussen verschillende werelden en contexten. Door deze vaardigheid expliciet te benoemen en bespreekbaar te maken, geven we jongeren inzicht en de mogelijkheid om hier bewust regie over te nemen, in plaats van steeds te schakelen uit noodzaak.
Wanneer we niet alleen kijken naar hoe goed jongeren zich aanpassen, maar oprecht nieuwsgierig zijn naar hun leefwereld, ontstaat ruimte voor echte ontmoeting. Juist in die ontmoeting ligt de basis voor vertrouwen, groei en ontwikkeling: niet door jongeren te vormen naar de norm, maar door hen te ondersteunen om hun weg te vinden in deze multiculturele wereld.
Een humoristische sketch waarin Obama schakelt tussen twee verschillende begroetingsstijlen: één voor witte mensen en één voor zwarte mensen.
@keyandpeelecc Not everyone receives the same greeting when meeting Obama. #KeyandPeele #Obama #TeamUSA #basketball ♬ original sound – Key & Peele
Lees-, luister- en kijktips over Code-switching
Waarom voelt ‘zwart-zijn’ zo anders voor drie vriendinnen? In Codeswitch onderzoekt Sohna hoe haar vriendinnen Sarah en Alice Ann elk op hun eigen manier omgaan met hun kleur –en waar zij zichzelf het meest thuis voelt in een multiculturele wereld. Codeswitch is Sohna’s eerste film en werd bekroond met de HKU-prijs, waarmee het persoonlijke en maatschappelijke belang van het verhaal werd erkend. De documentaire is warm, intiem en hoopvol, en omarmt en viert de veelzijdigheid van jonge mensen die voortdurend schakelen tussen verschillende werelden. Codeswitch is te zien op 7 februari in OT301 in Amsterdam. Bekijk hier de teaser. Een echte aanbeveling voor jongeren die zoekende zijn in hun identiteit.
In Code-switchen: je staande houden tussen verschillende werelden laat Munganyende Hélène Christelle zien wat code-switching betekent in het dagelijks leven van jongeren met een migratieachtergrond. Aan de hand van persoonlijke ervaringen beschrijft zij hoe het schakelen tussen talen, gedrag en verwachtingen niet alleen een vaardigheid is, maar ook een overlevingsstrategie in een wereld die vaak eendimensionaal kijkt. Haar verhaal maakt voelbaar welke prijs code-switching kan hebben, én waarom deze ‘generatie code-switch’ juist zo waardevol is in een steeds diversere samenleving.
Lauren Hough, auteur van het virale essay I Was a Cable Guy, deelt in Deze TEDx-talk haar eigen ervaringen met een vaardigheid die volgens haar elke heteroseksuele witte man zou moeten leren: code-switching.
Meer over jongeren?
Al sinds 1999 werkt Youngworks met een team van onderzoekers, adviseurs en trainers; en met een uitgebreid netwerk, van wetenschappers tot designers aan verschillende vraagstukken rondom jongeren (en hun toekomst). We schrijven regelmatig blogs en longreads, bekijk hier onze blogs. Ook is onze kennis gebundeld in verschillende boeken. Bekijk hier ons aanbod.
Wil jij je met collega’s verdiepen in dit onderwerp? Wil je weten welke rol je als werkgever kunt spelen in deze zoektocht? Neem dan zeker contact met ons op.