Hoe beleven jongeren hun studiekeuze écht? Bij Youngworks volgen we een jaar lang een groep studiekiezers in hun zoektocht naar de juiste studie. We delen hun verhalen, twijfels en inzichten om te laten zien wat er allemaal speelt in deze spannende fase van hun leven. Deze maand gaan we dieper in op het gebruik van artificial intelligence (AI) in het studiekeuzeproces.
Dat jongeren voor hun schoolvakken en opdrachten gebruikmaken van AI, is al vaak belicht. Maar hoe zit het eigenlijk met de inzet van AI in hun studiekeuzeproces? Maken ze er dan gebruik van? Hoe zetten ze het in? Vinden ze het betrouwbaar? Om dit in kaart te brengen, legden we acht studiekiezers een aantal stellingen voor over dit thema. Lees hier hun reacties.
Belangrijk inzicht: Wanneer jongeren wordt gevraagd naar hun gebruik van AI, bedoelen zij vrijwel altijd ChatGPT. In dit artikel gaat het dus om tekstgebaseerde AI-tools en niet om AI in bredere zin.
AI als hulpmiddel bij studiekeuze: vooral voor overzicht en oriëntatie
De meerderheid van de jongeren die wij spraken, gebruikt AI om een betere studiekeuze te maken. Ze zetten het in als hulpmiddel. Het valt op dat jonge studiekiezers niet zozeer verwachten dat AI hen vertelt wat ze moeten studeren. Ze zetten tools als ChatGPT eerder in om zich te oriënteren en om snel overzicht te creëren bij complexe of nieuwe onderwerpen.
‘Ik gebruik AI in mijn studiekeuze, omdat AI snel en makkelijk informatie kan opzoeken en vragen kan beantwoorden’- Linda
Maar niet iedereen gebruikt het. Zo zegt één jongere: ‘Ik heb het eigenlijk niet gebruikt in mijn studiekeuze. Ik heb er nooit bij stilgestaan dat dat handig zou kunnen zijn. Ik denk ook juist wel dat het goed is om het zelf uit te pluizen en zelf websites te bezoeken en er moeite voor te doen.’ – Eva
De meeste jongeren zien AI als een praktisch hulpmiddel in hun keuzeproces. Zo gebruiken jongeren AI om overzicht te creëren: opleidingen naast elkaar leggen, verschillen op een rij zetten of suggesties aandragen voor mogelijke opleidingen.
Sommige jongeren voeden AI met informatie die ze zelf al hebben verzameld (‘dit zijn de opleidingen die ik interessant vind, kun je ze vergelijken?’), terwijl andere juist vragen om suggesties of algemene overzichten (‘welke studies passen bij creatief en sociaal werk?’).
‘Ik vind het toch makkelijker om informatie in AI te plakken en dat ChatGPT daar een overzichtelijk tabelletje of document van maakt, dan dat ik dat zelf moet doen.’ – Lisa
Het valt op dat meerdere jongeren die wij spraken AI gebruikten om een beeld te krijgen van het toekomstige werkveld. Dit is een thema dat in de voorlichting vanuit de onderwijsinstellingen vaak onderbelicht blijft. Wat voor banen kun je krijgen met een bepaalde studie? En in welke sectoren kom je terecht? Dit soort vragen lenen zich goed voor AI, omdat het om globale, oriënterende informatie gaat. Jongeren geven aan dat het hier minder erg is als details niet tot achter de komma kloppen: het gaat hen vooral om een eerste beeld.
‘Het is vaak heel onduidelijk wat voor werk je kan doen met de studie die je gaat volgen. Op open dagen wordt het wel benoemd, maar heel kort. Of er worden beroepen genoemd, maar dan weet je niet wat het inhoudt. Dit is een lastig onderwerp, dus ik kan me goed voorstellen dat jongeren AI hiervoor gebruiken.’ – Lisa
Waarom jongeren AI (bewust) níet gebruiken
Vrijwel alle jongeren die wij spraken, kiezen er bewust voor om niet blind op AI te varen in hun studiekeuze. Een belangrijke reden hiervoor is dat AI hen niet echt kent. Als het gaat om wie ze zijn, waar ze tegenaan lopen en wat bij hen past, vertrouwen ze meer op mensen om zich heen, zoals ouders, vrienden of een decaan. Die kennen hun persoonlijkheid, twijfels en geschiedenis, en kunnen daardoor beter meedenken op een persoonlijk niveau.
‘Ik wist al wat ik wilde, maar als ik dat niet zou weten, zou ik ook geen gebruikmaken van AI, maar eerder van een studiewijzer, omdat ik dat betrouwbaarder vind.’- Lisa
Ook speelt privacy een rol. Een studiekeuze voelt voor veel jongeren als iets heel persoonlijks. Om goed advies te krijgen van AI, moet je vaak veel over jezelf delen. Dat vinden sommige jongeren spannend. Opvallend is wel: jongeren die AI al veel gebruiken, lijken hier minder moeite mee te hebben dan jongeren die er weinig mee werken.
‘Een studiekeuze is heel persoonlijk. Ik moet dus heel veel persoonlijke informatie over mijzelf aan AI vertellen en dat wil ik niet.’- Nazifa
‘Ik deel niet al mijn persoonlijke info met AI, omdat ik bang ben dat er zo een datalek kan gebeuren en mijn gegevens straks overal op het internet te vinden zijn.’ – Fenna
Daarnaast is er twijfel over de betrouwbaarheid van informatie. Zeker bij praktische zaken, zoals open dagen, toelatingseisen of specifieke opleidingsinformatie, is nauwkeurige informatie essentieel. Jongeren geven aan dat AI hier weleens de plank misslaat en foutieve informatie geeft. Voor dit soort informatie vertrouwen ze liever op officiële websites van onderwijsinstellingen of rechtstreeks contact met scholen.
‘Bij belangrijke informatie controleer ik altijd nog bij officiële bronnen.’ – Linda
Tot slot is er ook een groep bij wie AI simpelweg niet opkomt als optie. Voor hen begint studiekeuze logischerwijs bij Google, opleidingswebsites, open dagen en gesprekken op school. AI voelt voor deze jongeren (nog) niet als een vanzelfsprekend startpunt in de zoektocht.
‘Ik gebruik AI niet voor mijn studiekeuze, omdat ik al weet wat ik wil.’
AI als onderdeel van de studiekeuze-gereedschapskist
Aan de reacties van de jongeren te zien, sijpelt AI zeker door in het studiekeuzeproces van veel jongeren. Ze zien bepaalde voordelen in hun zoekproces. Bij studiekeuze wordt vaak gerefereerd aan de vijf loopbaancompetenties van hoogleraar Marinka Kuijpers: kwaliteitenreflectie, motievenreflectie, werkexploratie, loopbaansturing en netwerken.
AI kan jongeren vooral goed helpen bij werkexploratie: de verkenning van mogelijkheden. Het antwoord op de vraag: waar ben ik op mijn plek? AI kan informatie daarbij ordenen en samenvatten. Het kan helpen om een completer beeld te krijgen, wat nuttig is voor jongeren die smal zoeken.
Maar als vragen gerichter worden en persoonlijker, vinden de jonge studiekiezers AI veel minder nuttig. Geen van de studiekiezers baseert de studiekeuze volledig op AI. Omdat ze de inhoud niet altijd vertrouwen, maar vooral omdat ze niet te veel persoonlijke informatie willen delen. AI wordt dus meestal ingezet naast andere middelen: websites van opleidingen, open dagen en bovenal gesprekken met ouders, vrienden, studenten en decanen.
‘Ik heb over mijn studiekeuze gepraat met mijn decaan en mentor. Verder heb ik op de site van het ROC van Amsterdam gekeken wat de mogelijkheden zijn.’ – Lisa
AI is daarmee geen vervanger van bestaande stappen in studiekeuze, maar eerder een aanvulling. Een extra instrument in de gereedschapskist: handig voor snelheid, overzicht en eerste oriëntatie, maar niet doorslaggevend.
Lees ook de andere artikelen in deze rubriek
- Studiekeuze In Real Life #2 – Op pad naar open dagen, de eerste verkenning
- Eerste webinar over ’Studiekeuze In Real Life’ (terugkijken)
- NIEUW Studiekiezers In Real Life – Even voorstellen (video en vriendenboekjes)
Meer over jongeren?
Al sinds 1999 werkt Youngworks met een team van onderzoekers, adviseurs en trainers; en met een uitgebreid netwerk, van wetenschappers tot designers aan verschillende vraagstukken rondom jongeren (en hun toekomst). We schrijven regelmatig blogs en longreads, bekijk hier onze blogs. Ook is onze kennis gebundeld in verschillende boeken. Bekijk hier ons aanbod.
Wil jij je met collega’s verdiepen in dit onderwerp? Wil je weten welke rol je als werkgever kunt spelen in deze zoektocht? Neem dan zeker contact met ons op.